- within Transport topic(s)
Dijitalleşmenin hız kazanması ile birlikte, sözleşmelerin kurulma biçimi de değişim geçirmektedir. Özellikle e-ticaretin, uzaktan çalışmanın ve dijital platformlar üzerinden yürütülen hizmet ilişkilerinin artışı, sözleşmelerin elektronik ortamda düzenlenmesi ihtiyacını kaçınılmaz hâle getirmiştir. Bu düzen, elektronik imza kavramını doğurmuştur. Elektronik ortamda sözleşmelerin imzalanması hem işlem hızını artırmakta hem de geleneksel süreçlere kıyasla önemli ölçüde maliyet ve zaman tasarrufu sağlamaktadır. Ancak, elektronik ortamda kurulan sözleşmelerin hukuken geçerli olup olmadığı ve hangi koşullarda bağlayıcılık kazandığı sorusu, uygulamada ve doktrinde tartışma konusudur
1. Hukuki Çerçeve: Türk Borçlar Kanunu ve Elektronik İmza Kanunu
Türk Borçlar Kanunu'nun ("TBK") 12. maddesi, tarafların, aralarında yapacakları sözleşmeleri; kanun tarafından belirli bir şekle tabi tutulmadığı sürece, istedikleri biçimde yapabileceklerini hükme bağlar. Dolayısıyla, Türk Hukuku'nda sözleşmelerin geçerliliği bakımından kural olarak şekil serbestisi vardır, bu minvalde önemli olan, tarafların karşılıklı ve uyumlu irade beyanında bulunmalarıdır.
Şekil serbestisi kural olmak ile birlikte, TBK istisnai olarak bazı sözleşmelerin geçerliliğini belirli bir şekle bağlamıştır. Örneğin; alacağın devri sözleşmesi (TBK m.184) yazılı şekil şartına tabidir.
TBK'da öngörüldüğü üzere, yazılı şekilde yapılması şart koşulan sözleşmelerde, borç altına giren tarafların imzalarının bulunması zorunludur. Nitekim TBK m. 15 hükmü, "İmzanın, borç altına girenin el yazısıyla atılması zorunludur." ifadesi ile, yazılı şekil şartının asli unsurlarından biri olan imza unsurunu tanımlamaktadır. Ancak teknolojik gelişmelerin etkisiyle, imzanın yalnızca fiziki ortamda atılan bir el yazısından ibaret olmadığı; elektronik ortamda gerçekleştirilen kimlik doğrulama yöntemlerinin de aynı hukuki işlevi yerine getirebileceği kabul edilmiştir. Bu doğrultuda, anılan maddenin devamında yer alan "Güvenli elektronik imza da, el yazısıyla atılmış imzanın bütün hukuki sonuçlarını doğurur." hükmü ile elektronik imzanın geçerliliği genel nitelikli bir kanun düzeyinde açıkça tanınmıştır.
Öte yandan, konuya ilişkin temel hukuki çerçeve, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu'nun ("EİK") yürürlüğe girmesi ile oluşturulmuştur. EİK m. 5 hükmü, "Güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurur." ifadesi ile güvenli elektronik imzanın hukuk düzeninde ilk kez açık biçimde tanınmasını sağlamış; böylece el yazısıyla atılmış imza ile eşdeğer hukuki sonuçlar doğuracağına ilişkin ilk yasal dayanağı oluşturmuştur. Bununla birlikte, düzenlemenin devamında güvenli elektronik imzanın kullanılamayacağı işlemler ayrıca sınırlandırılmıştır. EİK m. 5/f.2 uyarınca, "kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukukî işlemler ile banka teminat mektupları ve Türkiye'de yerleşik sigorta şirketleri tarafından düzenlenen kefalet senetleri dışındaki teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemez." Bu istisna, güvenli elektronik imzanın hukuki geçerliliğinin genel kural olmakla birlikte mutlak olmadığını açıkça ortaya koymaktadır.
Dolayısıyla, TBK m. 15 ile EİK m. 5 hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, yazılı şekil şartına tabi bir sözleşmenin, güvenli elektronik imza ile imzalanması halinde, sözleşmenin şekil geçerliliği şartını yerine getirmiş sayılacağı sonucuna ulaşılmaktadır.
2. Elektronik İmza Kavramı ve Türleri
EİK m.3 hükmüne göre elektronik imza; "Başka bir elektronik veriye eklenen veya elektronik veriyle mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan elektronik veri"yi ifade eder. Bu anlamda, uygulamada, elektronik imza, bilgisayar ekranına el ile atılan dijital imzadan, mobil cihazlarda kullanılan biyometrik imzaya, e-posta altında isim yazılmasına veya "onaylıyorum" kutucuğuna tıklamaya kadar geniş bir uygulama alanına sahiptir. Ancak bu çeşitlilik, her elektronik imzanın aynı hukuki etkiye sahip olduğu ve hatta geçerli olduğu anlamına gelmez. Nitekim, TBK m. 15 ile EİK m. 5 ile düzenlendiği üzere, yalnızca "Güvenli Elektronik İmza" elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurmaktadır.
Bu kapsamda, uygulamada genel olarak elektronik (dijital) imzaları iki ana kategoriye ayırabiliriz.
a. Güvenli Elektronik İmza: EİK m. 4 uyarınca belirli teknik kriterleri karşılayan, nitelikli sertifikaya dayalı ve münhasıran imza sahibinin kontrolünde oluşturulan imzadır. Güvenli e-imza, hem kimlik doğrulama hem de veri bütünlüğünü sağladığından, el yazısıyla atılan imzayla aynı geçerliliğe sahiptir.
EİK m. 4 uyarınca, bir elektronik imzanın "güvenli" sayılabilmesi için şu koşulları taşıması gerekir:
- İmza sadece imza sahibine özgü olmalı,
- Güvenli elektronik imza oluşturma aracı yalnızca imza sahibinin tasarrufunda bulunmalı,
- Nitelikli elektronik sertifikaya dayanmalı,
- İmzalanan elektronik veride sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığı tespit edilebilmelidir.
Bu nitelikler, imzanın kim tarafından atıldığının tespiti ve imzalanan belgenin bütünlüğünün korunması açısından kritik öneme sahiptir. Dolayısıyla güvenli elektronik imza, teknik altyapısı sayesinde "inkâr edilemezlik" ve "değişmezlik" prensiplerini teminat altına alır.
b. Basit Elektronik İmza: Kimlik doğrulama amacıyla kullanılan, ancak EİK'in 4. maddesinde aradığı teknik güvenlik unsurlarını taşımayan imza türüdür. Basit e-imza, genellikle tarayıcıdan yüklenen imza görseli veya dokunmatik ekranlarda atılan imza gibi örneklerle (DocuSign, Adobe Sign, HelloSign (Dropbox Sign), Skribble vs.) karşımıza çıkar. Basit elektronik imza kapsamına giren imzaların geçerliliğine ilişkin doktrinde farklı görüşler bulunmaktadır.
Basit elektronik imzanın geçerli olduğunu kabul eden bir görüşe göre, TBK. m. 15 uyarınca imza, borç altına giren kişinin el yazısıyla oluşturduğu işarettir1. Bu işaret, isim veya sıfat olabilir. İşaretin ne olduğundan ziyade, imza maksadıyla oluşturulması önemlidir. İlgili madde, imzaya ilişkin bu unsuru belirlemekle yetinmekte ve imzanın atılması gereken cisim yahut yüzey veya imza aracına ilişkin bir açıklık yahut sınırlama öngörmemektedir. Bu yüzden, bu görüşe göre, herhangi bir yüzeye dahi imzanın atılabileceği ve yazılı şekil şartının yerine geleceği kabul edilir. Bu çerçevede TBK m. 14/2'nin, "teyit edilmiş faks veya buna benzer iletişim araçlarıyla gönderilip saklanabilen metinlerin yazılı şekil yerine geçebileceği" yönündeki istisnai düzenlemesine dayanılarak, ekrana elle atılan bir imzanın da, tıpkı bir faks çıktısındaki imza gibi, belirli şartlarda yazılı şekli karşılayabileceği ileri sürülebilir. Ancak bu yorumun kabulü için, elektronik ortamda oluşturulan imzanın doğrulanabilir bir şekilde "iletilmiş, teyit edilmiş ve saklanabilir" bir metne dönüşmesi gerekir; salt ekran görüntüsünün veya cihaz yüzeyine atılmış bir imzanın kendiliğinden yazılı şekil kapsamında değerlendirilmesi tek başına yeterli görülmeyebilir.
Yukarıdakinin aksine, doktrinde çoğunlukla kabul gören ve basit elektronik imzanın geçerli olmadığını kabul eden görüşe göre ise, bu tür imzalar, yazılı şekil şartını karşılamaz; yalnızca "delil başlangıcı" olarak değerlendirilebilir. Nitekim, yalnızca dijital yöntemlerle oluşturulan bu tarz imzaların Türk Hukuku'nda henüz yasal bir dayanağı veya bağlayıcı hukuki sonucu bulunmamaktadır; çünkü söz konusu imzalarda idari veya resmi otoritelerce sistematik bir denetim mekanizması öngörülememektedir. Türkiye'de dijital imzaların hukuki geçerliliği konusunda Yargıtay'ın da doğrudan bir içtihadı bulunmamaktadır.
3. Sonuç
Sonuç olarak, elektronik ortamda imzalanan sözleşmeler, modern ticari yaşamın temel unsurlarından biri hâline gelmiş olup, elektronik imza teknolojilerinin gelişimi, sözleşme hukukunda köklü bir dönüşümü beraberinde getirmektedir. Bu dönüşüm, sözleşmelerin daha hızlı ve verimli şekilde kurulmasını sağlarken, hukuki geçerlilik ve taraflar arasındaki güvenin korunması açısından da yeni sorumluluk ve dikkat gereksinimleri doğurmaktadır. Dolayısıyla, her sözleşme türü özelinde, şekil ve geçerlilik şartlarının titizlikle incelenmesi; imzanın türü, oluşturulma yöntemi ve teknik güvenlik unsurlarının değerlendirilmesi, uygulamada büyük önem taşımaktadır.
Türk Hukuku, güvenli elektronik imzayı ıslak imza ile eşdeğer kabul ederek bu dijital dönüşüme güçlü bir yasal zemin sunmuştur. EİK m. 4 uyarınca belirli teknik kriterleri karşılayan güvenli elektronik imza, hem kimlik doğrulama hem de veri bütünlüğünü teminat altına alması sayesinde, taraflar arasındaki hukuki güveni pekiştirmekte ve yazılı şekil şartına tabi sözleşmelerin geçerliliğini güvence altına almaktadır. Ancak, uygulamada geçerlilik bakımından temel farkın "basit e-imza" ile "güvenli e-imza" arasında olduğu unutulmamalıdır.
Footnotes
1 Doç. Dr./Assoc. Prof. Dr. Zekeriya Kurşat, Yazılı Şekil Şartının Unsuru Olan İmzanın Elektronik Ekrana Atılmasını Etkisi , chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/327269#:~:text=Bu%20durumda%20elektronik%20ortamda%20at%C4%B1lan,harici%20bir%20unsura%20ihtiya%C3%A7%20duyulmamaktad%C4%B1r.#330073]-327269.pdf , erişim tarihi: 10.10.2025
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
