- within Environment topic(s)
Deniz taşımacılığı, küresel ticaretin bel kemiği olmasının yanı sıra, hukuki düzenlemelerin en dinamik olduğu alanlardan biridir. Türkiye'de limanların disiplinini, gemilerin emniyetli seyrini ve operasyonel verimliliği düzenleyen ana mevzuat olan Limanlar Yönetmeliği, son yıllarda önemli kabuk değişimleri yaşamıştır. 27 Nisan 2023 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan değişikliklerle başlayan bu süreç, 2025 ve 2026 yıllarında yürürlüğe giren yeni alt düzenlemelerle birlikte, Türk boğazları ve liman sahalarındaki deniz trafiğini çok daha modern bir yapıya kavuşturmuştur.
1. Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetlerinde Muafiyetler: Yeşil Enerji Devrimi
2023 yılındaki düzenlemenin getirdiği en radikal değişikliklerden biri, yakıt ikmali (bunker) operasyonları yapan gemilere yönelikti. 2026 yılı uygulamalarında bu durum, sadece bir maliyet avantajı değil, aynı zamanda çevreci bir teşvik aracı olarak karşımıza çıkmaktadır.
Küçük Tonajlı Gemiler ve Yakıt İkmal Operasyonları
Yönetmeliğin 13. maddesinde yapılan düzenleme uyarınca; yakıt ikmali amacıyla demirde veya kıyı tesisinde bulunan gemilere aborda olmak için yanaşıp ayrılan 1000 GT ve altındaki gemiler, kılavuz kaptan alma zorunluluğundan muaf tutulmuştur. Bu madde, liman sahaları içerisindeki operasyonel hızı artırırken, gemi trafik hizmetlerinin (VTS) üzerindeki yükü de hafifletmiştir.
Çevre Dostu Gemilere Tanınan İmtiyazlar
Esenyel Partners olarak yakından takip ettiğimiz üzere, düzenlemenin en dikkat çekici kısmı “alternatif ve çevre dostu enerji” kullanan gemilere yöneliktir. Ana tahrik sisteminin LNG, elektrik, hidrojen veya amonyak gibi çevreci kaynaklarla sağlandığı belgelenmiş olan 1001 GT ile 5000 GT arasındaki yakıt ikmal gemileri;
- İdare tarafından belirlenen mesleki eğitimi almış bir kaptan tarafından sevk edilmesi,
- Geminin teknik yeterliliklerinin belgelenmiş olması,
şartıyla, kılavuz etap seyri olan liman sahalarında dahi kılavuz kaptan ve römorkör alma zorunluluğundan muaf tutulmaktadır. Bu durum, 2026 yılı itibarıyla Türk limanlarının “Yeşil Liman” (Green Port) vizyonuna hizmet eden en güçlü yasal dayanaklardan biridir.
2. İdari Para Cezalarında Yeni Dönem: 10.000 TL'den Milyonlara
Deniz emniyetini tehlikeye atan ve yönetmelik hükümlerine aykırı hareket eden kılavuzluk ve römorkörcülük teşkilatları için cezai yaptırımlar, 2023 yılında yapılan değişiklikle çok daha caydırıcı bir seviyeye çekilmiştir. Yönetmeliğin 39. maddesinde yapılan değişiklikle, alt sınır 10.000 TL olarak belirlenmiş, üst sınır ise milyonlarla ifade edilen bir bareme taşınmıştır.
2026 yılına gelindiğinde, Yeniden Değerleme Oranları (YDO) ile bu rakamlar ciddi boyutlara ulaşmıştır. Özellikle 13, 14 ve 15. maddelerdeki operasyonel kuralları ihlal eden hizmet sağlayıcılar için uygulanan bu cezalar, sektördeki hizmet kalitesini artırmayı hedeflemektedir. İdari para cezalarının uygulanmasında artık dijital takip sistemleri (LYBS – Liman Yönetim Bilgi Sistemi) etkin rol oynamakta, ihlaller anlık olarak tespit edilebilmektedir.
3. Liman Çıkış Belgeleri (LÇB) ve Bürokrasinin Azaltılması
2025 yılında yapılan ek düzenlemelerle, Limanlar Yönetmeliği'ne bağlı “Liman Çıkış Belgesi” süreçlerinde de büyük kolaylıklar sağlanmıştır. 2026 yılı itibarıyla:
- Süreli LÇB Uygulaması: Marmara Denizi ve Türk Boğazları içerisinde düzenli sefer yapan belirli tipteki gemiler (kumanya gemileri, balıkçı gemileri vb.) için 60 güne kadar süreli LÇB verilebilmektedir.
- Dijitalleşme: LÇB başvuruları ve onayları artık tamamen e-Devlet ve Bakanlık portalı üzerinden yürütülmekte, ıslak imza gerekliliği minimuma indirilmektedir.
4. 2026 Yılında Denizcilik İşletmelerini Bekleyen Riskler ve Fırsatlar
Esenyel Partners uzmanlığıyla vurgulamak gerekir ki, yönetmelik değişiklikleri sadece muafiyetlerden ibaret değildir. Gemilerin demirleme sahalarının koordinatlarında yapılan güncellemeler ve özellikle hava çekimi (air draft) kısıtlamaları, kaptanların ve acentelerin en çok hata yaptığı alanlar haline gelmiştir.
Önemli Not: 2025 yılı başında yayımlanan “Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Hakkında Yönetmelik” ile Limanlar Yönetmeliği arasındaki senkronizasyon tamamlanmıştır. Bu kapsamda, kılavuzluk hizmeti veren özel kuruluşların denetimi sıkılaştırılmış, hizmet alan gemilerin hakları daha net çizgilerle korunmuştur.
5. Uygulama ve Yürütme: Bakanlığın Rolü
Yönetmeliğin 41. maddesi uyarınca, tüm bu hükümlerin yürütülmesinden Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı sorumludur. Bakanlık, bölge liman başkanlıkları aracılığıyla denetimlerini 2026 yılında insansız deniz araçları ve dronlar yardımıyla daha da sıkılaştırmıştır. Özellikle liman sahası içerisinde izinsiz demirleme, sintine boşaltımı ve kılavuz kaptan muafiyet şartlarının ihlali durumunda, idari yaptırımlar “sıfır tolerans” prensibiyle uygulanmaktadır.
Sonuç ve Değerlendirme
Limanlar Yönetmeliği'nde yapılan bu köklü değişiklikler, Türk deniz yetki alanlarında emniyeti artırırken, operasyonel maliyetleri yönetilebilir seviyeye çekmeyi amaçlamaktadır. Ancak, muafiyetlerden yararlanmak için gerekli olan “mesleki eğitim belgeleri” ve “çevre dostu enerji sertifikasyonu” gibi detaylar, dikkatli bir hukuki takip gerektirmektedir. Yanlış yorumlanan bir madde, yüksek tutarlı idari para cezalarıyla sonuçlanabilmektedir.
Deniz hukuku süreçlerinizin yönetimi, yönetmelik değişikliklerine tam uyum ve olası idari para cezalarına karşı itiraz süreçlerinde profesyonel destek almak büyük önem arz etmektedir.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
[View Source]