Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği Taslağı'na Genel Bakış

Taksonomi Kavramı ve Genel Çerçeve

Taksonomi; olgu, varlık veya faaliyetlerin belirli kriterler çerçevesinde sınıflandırılarak sistematik bir yapıya kavuşturulmasını ifade etmektedir. Çevresel bağlamda ise bu yaklaşım, ekonomik faaliyetlerin çevre ve iklim üzerindeki etkilerine göre değerlendirilmesini ve sınıflandırılmasını sağlamaktadır.

Küresel ölçekte sürdürülebilir ekonomik faaliyetlerin tanımlanması ve desteklenmesine yönelik olarak hayata geçirilen taksonomi çalışmaları çerçevesinde, Avrupa Birliği taksonomisiyle uyumlu ve Türkiye'nin özgün ihtiyaçlarını dikkate alan Türkiye Yeşil Taksonomi Yönetmeliği Taslağı ("Yönetmelik Taslağı") hazırlanmış ve kamuoyunun değerlendirmesine sunulmuştur.

Hukuki Dayanak ve Düzenlemenin Amacı

7552 sayılı İklim Kanunu (9 Temmuz 2025 tarihli ve 32951 sayılı Resmi Gazete) ("İklim Kanunu") ile ve 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 792/D maddesi (15 Temmuz 2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete) kapsamında, Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı İklim Değişikliği Başkanlığı ("Başkanlık") tarafından yayımlanan Yönetmelik Taslağı; sürdürülebilir kalkınma ile uyumlu ekonomik faaliyetlerin desteklenmesini, sürdürülebilir yatırımlara finansman akışının teşvik edilmesini ve piyasada yeşile boyama (greenwashing) riskinin önlenmesini amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, ekonomik faaliyetleri çevresel hedeflere katkıları temelinde sınıflandırarak yeşil yatırımların şeffaf ve ölçülebilir bir çerçevede yönlendirilmesini amaçlayan Türkiye Yeşil Taksonomisinin usul ve esaslarını belirleyen bir çerçeve mevzuat niteliği taşımaktadır. Şeffaflık, sürdürülebilirlik ve çevresel bütünlük ilkeleri doğrultusunda, bu yaklaşımın sistematik bir hukuki zemine taşınması bakımından kritik bir eşik teşkil etmekte; aynı zamanda Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefine ulaşılmasına yönelik destek sağlamaktadır.

Kapsam ve Kurumsal Yapı

Yönetmelik Taslağı; tüm kurum, kuruluş ve işletmeler ve bunların ekonomik faaliyetlerini kapsayan geniş bir düzenleme öngörmekte ve uygulama şartları, teknik tarama kriterleri, raporlama/doğrulama mekanizmaları ve idari/teknik usul ve esasları düzenlemektedir. Çevrimiçi Taksonomi Yönetim Sistemi ("e-Taksonomi") de bu kapsamda düzenlemeye dahil edilmiştir. Taksonomiden sorumlu organlar; Başkanlık, Türkiye Yeşil Taksonomisi Komitesi ve taksonomi teknik uzman grubu olarak belirlenmekte olup bu yapılarda yer alacak kişilerin yeterli teknik bilgi ve deneyime sahip olması öngörülmektedir.

Yeşil Olarak Sınıflandırılma Şartları

Yönetmelik Taslağı kapsamında, bir ekonomik faaliyetin "uyumlu ekonomik faaliyet" sayılıp yeşil olarak sınıflandırılabilmesi için; (i) sera gazı emisyonlarının azaltımı, (ii) iklim değişikliğine uyum, (iii) su ve deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve korunması, (iv) döngüsel ekonomiye geçiş, (v) kirliliğin önlenmesi ve kontrolü ve (vi) biyoçeşitliliğin ve ekosistemlerin korunması ile restorasyonu olarak sayılan 6 çevresel hedeften en az birine önemli katkı sağlanması ve aynı zamanda diğer hiçbir çevresel hedefe önemli zarar verilmemesi gerekmektedir. Bunlar için belirlenen teknik tarama kriterlerinin sağlanması da zorunludur. Ayrıca, asgari sosyal koruma önlemlerine uyma koşulu da sağlanmalıdır.

Bir faaliyetin "önemli ölçüde katkı sağlayan" olarak nitelendirilebilmesi için ise, ilgili çevresel hedef özelinde belirlenen önemli katkı kriterlerini karşılaması gerekmektedir. Bununla birlikte, "çevresel hedeflere önemli zarar vermeyen" faaliyet olarak değerlendirilebilmesi için, önemli ölçüde katkı sağladığı çevresel hedef dışındaki diğer çevresel hedefler bakımından, önemli zarar vermeme kriterlerini yerine getirmesi şarttır.

Asgari sosyal koruma önlemleri ise; Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) Çalışma Yaşamında Temel İlkeler ve Haklar Bildirgesi'nde tanımlanan 10 temel sözleşmede işaret edilen ilkeler ve İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'ndeki haklar da dahil olmak üzere, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) Çok Uluslu Şirketler Rehberi ve Birleşmiş Milletler İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri ve ulusal çalışma ve sosyal güvenlik mevzuatını da kapsayan sosyal koruma düzenlemelerine uyumu sağlamak amacıyla tüm kurum, kuruluş ve işletmeler tarafından uygulanan prosedürleri ifade etmektedir.

Teknik Tarama Kriterleri

Yönetmelik Taslağı, önemli ölçüde katkı sağlama ve önemli zarar vermeme kriterleri olarak tanımladığı teknik tarama kriterlerinin belirlenmesine ilişkin olarak da ayrıntılı bir çerçeve sunmaktadır. Buna göre, teknik tarama kriterleri; ilgili ekonomik faaliyetin kısa ve uzun vadeli etkileri dikkate alınarak, çevresel hedeflere sağlanabilecek en uygun katkıların ve diğer çevresel hedeflere önemli zarar verilmesini önlemeye yönelik asgari gerekliliklerin belirlenmesini esas almaktadır. Kriterlerin mümkün olduğunca niceliksel, aksi halde niteliksel olması; ilgili mevzuat ve karbon ayak izinin değerlendirilmesine yönelik standartların dikkate alınması; kesin bilimsel kanıtlara ve temel ilkelere dayanması öngörülmektedir. Ayrıca, ekonomik faaliyetin ve bu faaliyet kapsamında üretilen ürün ve sunulan hizmetlerin yaşam döngüsü boyunca çevresel etkilerinin, sürdürülebilir ekonomiye geçiş sürecinin olası ekonomik ve finansal etkilerinin ve rekabet üzerindeki etkilerinin göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Katı fosil yakıtlar kullanılarak gerçekleştirilen elektrik üretim faaliyetlerinin çevresel açıdan sürdürülebilir ekonomik faaliyet olarak değerlendirilmeyeceği açıkça belirtilmekte; teknik tarama kriterlerinin Başkanlık tarafından düzenli olarak gözden geçirileceği, güncellemelerin Başkanlık'ın resmi internet sitesinde yayımlanacağı ve yayımlanan güncel kriterlerin takip eden yıl itibarıyla uygulanacağı düzenlenmektedir.

Raporlama ve Yürürlük

Yönetmelik Taslağı'nın, görüşlerin toplanması ve değerlendirilmesi akabinde son halini alarak yayımı tarihinde yürürlüğe girmesi planlanmakta olup, 31 Aralık 2026 tarihine kadar gönüllülük esasına dayalı bir geçiş süreci öngörülmektedir. Yatırım kuruluşları, kolektif yatırım kuruluşları, portföy yönetim şirketleri, Bankaların Yeşil Varlık Oranı Hesaplaması Hakkında Tebliğ'e (11 Nisan 2025 tarihli ve 32867 sayılı Resmi Gazete) tabi işletmeler ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu (14 Haziran 2007 tarihli ve 26552 sayılı Resmi Gazete) ile 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu (7 Nisan 2001 tarihli ve 24366 sayılı Resmi Gazete) kapsamında faaliyet göstermekte olan sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri; 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren bir önceki mali yılın verileri kullanılarak taksonomi raporlaması yapmak zorundadır. Bu tarih itibarıyla raporlama yükümlülüğü zorunlu hale gelecek, şirketler ilgili yılın mali tablolarının tamamlanmasını takip eden 6. ayın sonunda e-Taksonomi üzerinden bildirim yapmakla yükümlü olacak ve yapılacak raporlamalar bağımsız doğrulama süreçlerine tabi tutulacaktır. Bu raporlamalar, çevresel hedeflere ilişkin ilerlemenin ölçülmesi için öngörülen anahtar performans göstergeleri (KPI) doğrultusunda yapılacaktır. Belirli eşiklerin altında kalan faaliyetlerin raporlamaya dahil edilmeyebilecektir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.