- within Energy and Natural Resources topic(s)
- within Energy and Natural Resources and Criminal Law topic(s)
23 Ocak tarihli ve 33146 sayılı Resmî Gazete'de Maden Sahalarında Rehabilitasyon Yönetmeliği ("Yönetmelik") yayımlanmış olup yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik, 3213 sayılı Maden Kanunu ("Kanun") kapsamında sürdürülen madencilik faaliyetlerinin çevre üzerindeki etkilerini yönetmek ve topoğrafyası bozulan veya değişen sahaların doğaya yeniden kazandırılması, bir başka deyişle rehabilitasyonu sürecini standardize etmek adına kritik bir adım olarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik'in 3.maddesine göre bu Yönetmelik Maden Kanunu'nun 13. Maddesinin üçüncü fıkrası ile ek 10. Maddesinin birinci fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.
Maden işletmeciliğinin çevre üzerindeki etkilerinin yönetilmesi noktasında ilk kapsamlı adım 2010 yılında yayımlanan "Madencilik Faaliyetleri ile Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği" ile atılmış olsa da bu düzenleme zaman içerisinde finansal mekanizmaların yetersizliği ve denetim süreçlerinin karmaşıklığı nedeniyle eleştirilere maruz kalmıştır.
Yeni Yönetmelik, 2010 tarihli yönetmeliği yürürlükten kaldırmamakta, aksine onun teknik standartlarını koruyarak üzerine güçlü bir mali güvence sistemi inşa etmektedir.
I. Rehabilitasyonun Temel İlkeleri
Maden sahalarında rehabilitasyon genel olarak, maden çıkarılma süreci sonrasında arazideki ekosistem hizmetlerinin yeniden tesisi, biyoçeşitliliğin korunması ve toprağın üretkenliğinin geri kazandırılması sürecidir. Sürdürülebilir madencilik anlayışının temel taşı olan bu restorasyon çalışmaları, endüstriyel mirasın çevresel bir yükten ziyade, gelecek nesillere aktarılan verimli bir ekolojik varlığa dönüşmesini hedefler.
Yönetmelik, rehabilitasyonu sadece faaliyet sonrası bir temizlik süreci olarak değil, madencilik operasyonunun ayrılmaz bir parçası olarak tanımlamıştır. Öyle ki Yönetmelik'in 5. maddesine göre rehabilitasyon çalışmaları madencilik faaliyeti ile başlayacak, faaliyet boyunca devam edecek ve faaliyet sona erdiğinde tamamlanacaktır. Ruhsatı yürürlükte olan, terk edilen veya iptal edilen tüm sahaların rehabilite edilmesi zorunlu kılınmıştır. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ("Genel Müdürlük") onayı alınmadan sahada hiçbir rehabilitasyon çalışması yapılamayacağı, özel çevre koruma bölgelerinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın onayının şart koşulduğu düzenlenmiştir. Ayrıca çalışmalar Genel Müdürlükçe belirli periyotlarla denetlenecektir.
II. Finansal Yükümlülükler ve Rehabilitasyon Bedeli
Yeni Yönetmelik'in en tartışılan ve en güçlü yönü, "Rehabilitasyon Bedeli" adı verilen nakdi fonlama sistemidir. Bu sistemle birlikte, maden ruhsat sahipleri artık rehabilitasyon maliyetlerini sadece sahadan çıkarken değil, her yıl düzenli olarak devlete yatırmak zorundadır. Kanun'un 13. maddesinde düzenlenen ve Yönetmelik'in 6. maddesinde de belirtildiği üzere göre ruhsat sahipleri, her yıl işletme ruhsat bedeli kadar rehabilitasyon bedeli yatırmakla yükümlüdür. Bu bedelin her yıl ocak ayı sonuna kadar yatırılması zorunlu tutulmuştur. Ocak sonuna kadar yatırılmayan bedeller, haziran ayı sonuna kadar gecikme zammı ile ödenmezse ruhsat iptal edilecektir. Yatırılan bedeller kamu bankalarında açılan vadeli hesaplarda değerlendirilecektir. Bahsi geçen bedeller ve biriken nemalar sadece rehabilitasyon çalışmaları için kullanılabilecek olup hiçbir şekilde haczedilemez, rehnedilemez veya temlik edilemez.
III. Bedelin İadesi ve Mahsuplaşma
Yönetmelik, maden işletmecilerini rehabilitasyonu hızla tamamlamaya teşvik eden bir iade sistemi sunmaktadır. Rehabilitasyon bedelinin iadesi için temel şart, işletilebilir rezervin tamamen çıkarılması ve sahanın onaylı projeye uygun şekilde rehabilite edilmiş olmasıdır.
Madde 7/4'e göre Genel Müdürlük tarafından onay alınarak vasfı orman ve tarım arazisi olan yerler hariç, kamu yararı gözetilerek farklı bir proje uygulanabilir. Bu durumda, saha üzerinde kamu yararı gözetilerek farklı bir proje uygulanırsa, tüm yetki ve sorumluluk ilgili kuruma geçer ve ruhsat sahibine ödeme yapılmayacağı düzenlenmiştir. İlaveten, Yönetmelik'in 7. maddesinde işini kuralına göre yapan işletmeciler için bir iade kapısı açık bırakılmış durumdadır.
Madde 7/5'e göre rehabilitasyon yükümlülüğünü eksiksiz yerine getirenlerin bedelleri tamamen iade edilecektir. Yükümlülüğün bir kısmı yerine getirildiyse, tamamlanan kısma oranla iade yapılacaktır. Ayrıca iade için işletmecinin 6183 sayılı Kanun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş vergi borcunun bulunmaması gerekir.
IV. Grup (a) Madenler Özelinde Durum
Yönetmelik'in 8. Maddesi, I Grup (a) madenler (İnşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl) özelinde rehabilitasyon projesinin hazırlanması, uygulanması, bedellerin nemalandırılması, tahsili ve bedellere ilişkin işlemlerde Büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarını, diğer illerde il özel idarelerini yetkili kılmış olup I Grup (a) madenler harici madenlerde yetki Genel Müdürlüktedir.
V. Geçiş Hükümleri
Her ne kadar Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girmiş olsa da Yönetmelik'in yayımı tarihinden önce rehabilitasyonuna başlanmış sahalarda Yönetmelik hükümleri uygulanmayacaktır. Ancak daha önce alınmış "çevre ile uyum bedelleri" ve teminatların Genel Müdürlük hesabına aktarılarak bu Yönetmelik uyarınca nemalandırılmaya devam edileceği düzenlenmiştir.
VI. Sonuç
23 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe giren Yönetmelik Türkiye'nin madencilik stratejisinde kaynak odaklı yaklaşımdan yaşam döngüsü ve sürdürülebilirlik odaklı yaklaşıma geçişi simgelemektedir. Getirilen peşin fonlama sistemi, geçmişte yaşanan terk edilmiş ve ıslah edilmemiş maden sahaları sorununa kalıcı bir çözüm üretmeyi amaçlamaktadır.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
