Rekabet Hukuku Kapsamında Yatay Birleşme Devralmalar Ve Güncel Gelişmeler

11 Şubat 2026 tarihli Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2010/4)'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No: 2026/2) ile birleşme ve devralmalar bakımından öngörülen ciro eşikleri ile Rekabet Kurulunun değerlendirme çerçevesinde önemli güncellemeler yapılmış; işbu makalemizde söz konusu değişiklikler dikkate alınarak inceleme gerçekleştirilmiştir.

1. İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar

Kanun madde 7 uyarınca, bir veya birden fazla teşebbüsün başta hâkim durum yaratılması ya da mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi olmak üzere etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşme ve devralma işlemleri yasaktır. Kanun madde 3 uyarınca, hakim durum, belirli bir piyasadaki bir veya daha fazla teşebbüsün rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek, fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi parametreleri belirleyebilme gücü olarak tanımlanmıştır.

Tebliğ uyarınca birleşme devralma işleminin hukuki geçerlilik kazanması için Rekabet Kurumuna yapılacak bildirime ilişkin esaslar ve usuller düzenlenmiştir. Tebliğ madde 5 uyarınca rekabet hukuku kapsamında birleşme ve devralma sayılan haller kontrolde kalıcı değişiklik meydana getirecek şekilde; (i) iki veya daha fazla teşebbüsün birleşmesi ya da (ii) bir veya daha fazla teşebbüsün tamamının ya da bir kısmının doğrudan veya dolaylı kontrolünün, hisse ya da mal varlığının satın alınmasıyla, sözleşmeyle veya diğer bir yolla bir ya da daha fazla teşebbüs veya hâlihazırda en az bir teşebbüsü kontrol eden bir ya da daha fazla kişi tarafından devralınması şeklinde düzenlenmiştir. Buna ek olarak Tebliğ'de birleşme ve devralma sayılmayan haller ve izne tabi birleşme ve devralmalar açıkça düzenlenmiştir.

Tebliğ uyarınca, Rekabet Kurulunun iznine tabi işlem eşikleri aşağıdaki şekildedir:

• İşlem taraflarının Türkiye ciroları toplamının 3.000.000.000 TL'yi (üç milyar Türk Lirası) ve işlem taraflarından en az ikisinin Türkiye cirolarının ayrı ayrı 1.000.000.000 TL (bir milyar Türk Lirası) veya
• Devralma işlemlerinde devre konu varlık ya da faaliyetin, birleşme işlemlerinde ise işlem taraflarından en az birinin Türkiye cirosunun 1.000.000.000 TL'yi (bir milyar Türk Lirası) ve diğer işlem taraflarından en az birinin dünya cirosunun 9.000.000.000 TL (dokuz milyar Türk Lirası).

Önemle belirtmek gerekir ki, Tebliğ'de açıkça belirtildiği üzere, işlem taraflarından en az birinin Türkiye'de yerleşik teknoloji teşebbüsü olduğu birleşme işlemleri ile bu nitelikteki teşebbüslerin devralınmasına ilişkin işlemlerde devre konu işlem tarafı bakımından yukarıda belirtilen 1.000.000.000 TL (bir milyar Türk Lirası) eşikleri 250.000.000 TL (iki yüz elli milyon Türk Lirası) olarak uygulanır. Teknoloji teşebbüsleri, Tebliğ'de, dijital platformlar ile yazılım ve oyun yazılımı, finansal teknolojiler, biyoteknoloji, farmakoloji, tarım kimyasalları ve sağlık teknolojileri alanlarında faaliyet gösteren teşebbüsleri veya bunlara ilişkin varlıkları olarak tanımlanmaktadır.

Yukarıdaki ciro eşikleri 11 Şubat 2026 tarihi itibari ile Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2010/4)'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No: 2026/2) ile güncellenmiştir, işbu değişikliğin yürürlüğe girdiği tarih olan 11 Şubat 2026 itibariyle, incelemesi devam eden işlemlerde yeni eşiklerin altında kalanlar bakımından inceleme süreçleri sonlandırılacağı belirtilmiştir.

2. Yatay Birleşme ve Devralmalar

Yatay Birleşme Kılavuzu uyarınca rekabet hukukunda aynı ilgili ürün pazarındaki mevcut ve potansiyel rakipler arasında gerçekleşen birleşme ve devralma işlemleri yatay birleşme ve devralma şeklinde düzenlenmiştir. Rekabet hukukunda, farklı ilgili ürün pazarlarında faaliyet gösteren teşebbüsler arasında gerçekleşen birleşme ve devralmalar yatay olmayan birleşme ve devralmalar olarak adlandırılır. Yatay birleşmeler, temelde iki şekilde hakim durum yaratmak veya mevcut hakim durumu güçlendirmek suretiyle rekabeti önemli ölçüde azaltabilmektedir.

Yatay Birleşme Kılavuzu'nda, bir birleşme veya devralma işleminin pazarda rekabetçi kaygılar doğurabileceğine işaret eden başlıca faktörler şu şekilde sıralanmaktadır: (i) taraflardan birinin potansiyel yeni girişimci ya da pazara yeni girmiş ve henüz düşük paya sahip bir teşebbüs olması; (ii) bazı tarafların pazar paylarına tam yansımamış yenilikçi özellikler taşıması; (iii) pazardaki oyuncular arasında çapraz ortaklıkların bulunması; (iv) düşük pazar payına rağmen rekabeti bozucu işbirliklerini engelleyebilecek "oyunbozan" nitelikte bir teşebbüsün varlığı; (v) geçmişte veya hâlen rekabeti sınırlayıcı işbirliklerinin ya da bunları kolaylaştıran davranışların görülmesi; (vi) ve taraflardan birinin işlem öncesinde %50 veya daha yüksek pazar payına sahip olması.

• Ürün ve Coğrafi Pazar: Rekabet Kurumu birleşme ve devralma işlemlerini değerlendirirken ilgili ürün ve coğrafi pazarlarının belirlenmesi ve birleşmenin rekabet üzerinde etkilerinin değerlendirilmesi konularını esas olarak ele almaktadır. Bir pazardaki ürünler; coğrafi konum, marka ve imaj, teknik özellikler, kalite ve hizmet düzeyi gibi çeşitli unsurlar bakımından farklılaşabilir. Ayrıca pazardaki reklam harcamalarının seviyesi, teşebbüslerin ürünlerini farklılaştırma çabalarının önemli bir göstergesi olarak belirtilmektedir.
• Pazar Payı ve Yoğunlaşma: Pazar payları ve yoğunlaşma seviyeleri pazar yapısıyla birleşme işleminin tarafları ve diğer teşebbüsler arasındaki rekabete ilişkin önemli bilgiler sunmaktadır. Pazardaki yoğunlaşma seviyeleri ve oranları belirlenirken CR4, CR5, Herfindahl Hirschman Endeksi (HHI) ölçütlerinden yararlanılmaktadır. Her ne kadar çok yüksek pazar payları, örneğin yüzde elliden yüksek, hakim durumun varlığının göstergesi olsa da pazardaki diğer küçük teşebbüslerin de pazarı etkileme, rekabetçi baskı oluşturma ihtimali de oldukça yüksektir. Bu durumda pazardaki diğer teşebbüslerin sayıları ve güçleri, kapasite kısıtı altında olup olmadıkları ve birleşme işlemine taraf olan teşebbüslerin birbirlerine yakın rakip olup olmadıkları değerlendirilir. Buna ek olarak Yatay Birleşme Kılavuzu'nda açıkça belirtildiği üzere, birleşik teşebbüslerin ilgili pazardaki paylarının toplamının %20'nin altında olması halinde, incelemenin derinleştirilmesini ve birleşmenin yasaklanmasını gerektirecek düzeyde olmadığı varsayılabilir.
• Pazara Giriş ve Giriş Engelleri: Bir pazara girişlerin yeterince kolay olması hâlinde, ilgili pazardaki birleşmelerin rekabeti sınırlayıcı etki doğurma ihtimali azalacaktır. Bu nedenle giriş koşullarının değerlendirilmesi, rekabet analizinin temel unsurlarından birini oluşturur. Piyasaya girişlerin birleşme tarafları üzerinde etkili bir rekabet baskısı yaratabilmesi için muhtemel, zamanında ve yeterli ölçekte gerçekleşmesi gerekir. Giriş engelleri; hukuki sınırlamalar (örneğin lisans sayısının kısıtlanması veya gümrük engelleri), yerleşik teşebbüslerin zorunlu girdilere, doğal kaynaklara, teknolojiye, AR-GE imkânlarına veya fikri mülkiyet haklarına ayrıcalıklı erişimi ile deneyim ve itibar gibi piyasa konumundan kaynaklanan yapısal üstünlükler şeklinde ortaya çıkabilir. Ayrıca, girişlerin pazar gücünü sınırlayabilecek hızda gerçekleşmesi ve birleşmenin rekabet karşıtı etkilerini ortadan kaldıracak ölçekte olması gerekmekte; dar bir segmente yönelik sınırlı girişler bu etkiyi gidermek bakımından yeterli görülmemektedir.

Yukarıda açıklanan pazar yapısı ve rekabet koşulları çerçevesinde, yatay birleşmelerin ilgili pazarda doğurabileceği başlıca rekabet karşıtı etkiler aşağıda incelenmektedir.

3. Yatay Birleşmelerin Muhtemel Rekabet Karşıtı Etkileri

Yatay birleşmeler, uygun koşulların varlığı hâlinde hâkim durum yaratılması veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesi suretiyle rekabeti önemli ölçüde azaltabilme potansiyeline sahiptir. Bunlardan ilki Yatay Birleşme Kılavuzu'nda, teşebbüsler arasında koordinasyon bulunmaksızın bir veya birden fazla teşebbüs üzerindeki rekabet baskısının ortadan kalkması sonucunda pazar gücünün artması (tek taraflı etkiler); ikincisi ise pazarın rekabetçi yapısının değişmesiyle, daha önce davranışlarını koordine etmeyen teşebbüslerin koordinasyon içine girerek rekabeti zayıflatmaları (koordinasyon doğurucu etkiler) olarak belirtilmiştir.

• Tek Taraflı Etkiler: Bir birleşme işlemi, belirli bir teşebbüs üzerindeki önemli rekabet baskılarını ortadan kaldırarak pazar gücünü artırmak suretiyle ilgili pazarda etkin rekabetin önemli ölçüde azalmasına yol açabilir. Bu kapsamda, işlemin doğrudan sonucu taraflar arasındaki mevcut rekabetin ortadan kalkması olup, tek taraflı etkilerin varlığı somut olayın özelliklerine göre birlikte değerlendirilmesi gereken çeşitli unsurlar çerçevesinde belirlenecektir. Bu değerlendirmede özellikle; birleşme taraflarının yüksek pazar payına sahip olması ve pazar payındaki artışın pazar gücünü güçlendirmesi, tarafların birbirine yakın rakip konumunda bulunması ve ikame edilebilirlik düzeyinin yüksekliği, müşterilerin alternatif sağlayıcılara yönelme imkânlarının sınırlı olması, rakiplerin olası fiyat artışlarına karşı üretimlerini anlamlı ölçüde artıramaması, birleşik teşebbüsün rakiplerin büyümesini veya rekabet etme kabiliyetini kısıtlayabilecek bir konuma ulaşması ve işlemin pazarda pazar payının ötesinde rekabetçi baskı oluşturan önemli bir gücü ortadan kaldırması başlıca göstergeler arasında yer almaktadır.
• Koordinasyon Doğurucu Etkiler: Koordinasyon doğurucu etkiler bakımından, bazı pazar yapıları teşebbüslerin sürdürülebilir şekilde yüksek fiyat seviyelerini hedefleyen davranış kalıplarını benimsemelerini iktisadi açıdan mümkün ve rasyonel kılabilmektedir. Bu çerçevede, yoğunlaşmış pazarlarda gerçekleşen birleşmeler; birlikte hâkim durum yaratılması veya mevcut birlikte hâkim durumun güçlendirilmesi suretiyle, teşebbüslerin açık bir anlaşma ya da uyumlu eylem bulunmaksızın davranışlarını koordine edebilme ve fiyatları artırabilme yeteneklerini güçlendirerek etkin rekabetin önemli ölçüde azalmasına yol açabilir. Söz konusu işlemler, mevcut koordinasyonu pekiştirebileceği gibi daha yüksek fiyat seviyeleri üzerinden yeni bir koordinasyon zemini de oluşturabilir. Bu kapsamda koordinasyon doğurucu etkilerin varlığı; koordinasyon koşulları üzerinde ortak bir anlayışa ulaşılabilmesi, sapmaların yeterli düzeyde izlenebilmesi ve caydırıcı mekanizmaların işletilebilmesi, koordinasyon dışında kalan rakipler veya müşterilerin süreci bozacak nitelikte tepkiler verememesi, potansiyel ya da yeni kurulan rakiplerin devralınması suretiyle rekabet baskısının ortadan kaldırılması, üst pazarlarda alıcı gücünün yaratılması veya güçlendirilmesi ile inovasyon ve kişisel veriye dayalı rekabet dinamikleri üzerindeki olası olumsuz etkiler gibi unsurların birlikte değerlendirilmesi suretiyle belirlenecektir.

4. Başvurunun Değerlendirilmesi ve Taahhüt

Tebliğ madde 10 uyarınca, izne tabi yatay birleşmeler bakımından, eşik değerlerin aşılması hâlinde taraflar işlemi Rekabet Kurumuna bildirmekle yükümlüdür. Bildirim, taraflarca birlikte veya taraflardan biri ya da yetkili temsilcileri aracılığıyla yapılabilmektedir.

Rekabet Kurulu, birleşme ve devralma işlemlerini değerlendirirken özellikle ilgili pazarın yapısı, fiilî ve potansiyel rekabeti, teşebbüslerin pazardaki konumu ve ekonomik güçleri, sağlayıcı ve müşteri alternatifleri, arz kaynaklarına erişim imkânı, pazara giriş engelleri, arz ve talep eğilimleri ile tüketici refahına ve etkinlik kazanımlarına ilişkin unsurları dikkate alır. Bu değerlendirme sonucunda, başta hâkim durum yaratılması veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesi suretiyle ülkenin bütünü ya da bir kısmında etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran işlemlere izin verilmeyeceği açıkça Tebliğ'de düzenlenmiştir. Rekabet Kurulu ayrıca, tam işlevsel ortak girişimlere ilişkin değerlendirmesinde özellikle işlem taraflarının ortak girişimle aynı pazarda veya ilişkili alt, üst ya da komşu pazarlarda önemli faaliyetlerinin bulunup bulunmadığını ve ortak girişimin doğuracağı koordinasyonun ana teşebbüsler arasındaki rekabeti önemli ölçüde ortadan kaldırma ihtimalini dikkate alacaktır.

Tebliğ madde 14 ve 15 uyarınca, Rekabet Kurulu, inceleme sürecinde gerekli görmesi hâlinde taraflardan, üçüncü kişilerden veya pazarın diğer aktörlerinden bilgi talep edebilir ve yerinde inceleme gerçekleştirebilir. İnceleme neticesinde Rekabet Kurulu işlemine izin verebilir veya işlemi nihai incelemeye alarak nihai karara kadar askı etkisi doğuracak şekilde uygulanmasını durdurabilir; bu süreçte gerekli tedbirleri öngörebilir ve izin kararını şart ve yükümlülüklere bağlayabilir. Buna ek olarak Rekabet Kurulu rekabetçi sorunların giderilmesi amacıyla taraflarca sunulan ve rekabeti tamamen ortadan kaldırıcı nitelikte olması gereken taahhütlere bağlı olarak birleşme ve devralma işlemine izin verebilir. Taahhütler ön inceleme ya da nihai inceleme aşamasında sunulabilmekte olup, Rekabet Kurulu izin kararında bu taahhütlerin yerine getirilmesini teminen ek şart ve yükümlülükler öngörebilir.

Çözüm Kılavuzu uyarınca, rekabet sorunlarının giderilmesine yönelik çözüm önerisinde bulunup bulunmamak tarafların takdirinde olup, Rekabet Kurulunun taraflara tek taraflı olarak belirli bir çözümü dayatma veya sunulan taahhütleri tek taraflı biçimde değiştirme yetkisi bulunmamaktadır. Bununla birlikte Rekabet Kurulu, önerilen taahhütleri rekabetçi kaygıları gidermek bakımından yetersiz görmesi hâlinde taraflara taahhütlerini revize etme imkânı tanıyabilir. Taahhütlerin rekabet sorunlarını tamamen ortadan kaldıracak yeterliliğe ulaşmaması durumunda ise Rekabet Kurulu, gerekli usul aşamalarını tamamlayarak işlemi yasaklayabilir. Bu kapsamda, önerilen taahhütlerin rekabetçi endişeleri gidermedeki yeterliliğini ortaya koyabilecek tüm bilgi ve belgelerin Rekabet Kuruluna sunulması tarafların sorumluluğundadır.

5. Yatay Birleşme Rekabet Kurulu Karar Örnekleri

Yatay birleşme ve devralmalara ilişkin Rekabet Kurulu uygulamasının somut yansımalarını ortaya koymak amacıyla, konuya ilişkin bazı Rekabet Kurulu kararları aşağıda özetlenerek sıralanmıştır:

• Migros – Kipa Kararında (Rekabet Kurulu, 09.02.2017, 17-06/56-22) Rekabet Kurulu, yerel perakende pazarlarında ortaya çıkabilecek yoğunlaşma risklerini dikkate alarak birleşme işlemine koşullu izin vermiştir. Bu kapsamda rekabetçi dengenin korunması amacıyla toplam 20 mağazanın rakiplere devredilmesi gerektiği belirtilmiştir. Kararda, yatay birleşmelerde yapısal taahhütlerin rekabetçi endişelerin giderilmesinde temel araçlardan biri olduğu vurgulanmıştır.
• Essilor – Luxottica Kararında ( Rekabet Kurulu, 01.10.2018, 18-36/585-286) optik cam ve gözlük çerçevesi pazarlarında faaliyet gösteren tarafların birleşmesinin hem yatay yoğunlaşma hem de ürün bağlama yoluyla rakipleri dışlayıcı etki doğurma riski taşıdığı ifade edilmiştir. Bu nedenle işleme, belirli yapısal ve davranışsal taahhütler karşılığında izin verilmiş; ancak taahhütlere aykırı davranılması üzerine yüksek tutarlı idari para cezası uygulanmıştır.
• Tofaş – Stellantis Kararında Rekabet Kurulu, başlangıçta sunulan taahhüt paketini yeterli görmemiş, tarafların ikinci taahhüt setini sunmasının ardından işlemi yeniden değerlendirerek koşullu izin vermiştir. İznin, Türkiye'de yeni hafif ticari araç üretimi ve ihracat kapasitesinin artırılmasına yönelik yatırım taahhütleri ile bayi bağımsızlığının korunmasına ilişkin davranışsal yükümlülüklere bağlandığı belirtilmiştir.
• Marport – MSC Kararında (Rekabet Kurulu, 13.08.2020, 20-37/523-231) Marmara Bölgesi'nde yüksek pazar payına sahip bir liman işletmesinin küresel bir konteyner hattı operatörü tarafından devralınmasının rekabetçi baskıyı ortadan kaldıracağı değerlendirilmiş ve işlem reddedilmiştir. Kararda, ortak kontrolden tek kontrole geçişin yatay yoğunlaşma doğurduğu ve yüksek pazar payının rekabeti önemli ölçüde kısıtlayabileceği belirtilmiştir.
• BP – Petrol Ofisi Kararında (Rekabet Kurulu, 12.09.2024, 24-37/885-379) Rekabet Kurulu, perakende akaryakıt pazarında coğrafi rekabet analizini ulaşılabilirlik temelli bir yöntemle incelemiş ve bazı bölgelerde rekabetçi endişelerin ortaya çıkabileceğini tespit etmiştir. Bu çerçevede işleme, istasyon devri, satış hacmi sınırlaması ve düzenli raporlama yükümlülükleri gibi yapısal ve davranışsal taahhütler karşılığında koşullu izin verilmiştir. Kararda ayrıca bazı ürün pazarlarında güçlü rakiplerin varlığı nedeniyle rekabetçi endişe oluşmadığı, buna karşılık belirli segmentlerde pazar payının hâkim durum eşiğini aşabildiği ifade edilmiştir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.