- within Energy and Natural Resources and Criminal Law topic(s)
14 Şubat 2026 tarihli ve 33168 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik ("Yönetmelik"), Türkiye'de enerji ve çevresel piyasalara ilişkin şeffaflık, gözetim ve piyasa bütünlüğü rejimini bütüncül bir yaklaşımla yeniden şekillendiren önemli bir düzenleme niteliği taşımaktadır. Söz konusu Yönetmelik ile, piyasalarda güvenilirlik, şeffaflık, etkinlik, istikrar ve rekabet ilkelerinin güçlendirilmesi; dahili bilgiye erişimden kaynaklanan asimetrilerin giderilmesi ve piyasa bozucu davranışların önlenmesi hedeflenmektedir.
Yeni bir düzenleme alanına temas eden bu Yönetmelik'in, özellikle enerji ticareti faaliyetlerinin yürütülme biçimi, piyasa katılımcılarının bilgi açıklama yükümlülükleri ve idari yaptırım rejimi bakımından yapısal etkiler doğurması beklenmektedir. Bu yönüyle düzenleme, yalnızca teknik bir ikincil mevzuat değişikliği olmanın ötesinde, enerji ve çevresel piyasalarda kurumsal uyum, iç kontrol ve risk yönetimi süreçlerini doğrudan etkileyebilecek sistemsel bir dönüşümün parçası olarak değerlendirilebilir.
Yeni Düzenlemenin Amaç ve Kapsamı
Yönetmelik'in amacı; enerji ve çevresel piyasalarda ticaretin güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil, dürüst ve rekabetçi bir şekildeyürütülmesini sağlamak için piyasalarda oluşabilecek piyasa bozucu davranışları önlemek ve ilgili taraflar ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun ("Kurum") görev, yetki ve sorumluluklar hakkında usul ve esasların belirlenmesidir.
Yönetmelik'in kapsamı; vadeli elektrik piyasası, gün öncesi piyasası, gün içi piyasası, dengeleme güç piyasası, yan hizmetler piyasası, vadeli doğal gaz piyasası, spot doğal gaz piyasası, emisyon ticaret sistemi piyasası, organize yenilenebilir enerji kaynak garanti piyasası ile bu piyasalardaki toptan satış amacıyla yapılan ikili anlaşmalara ilişkin hususlarla ilgilidir. Ancak Borsa İstanbul Anonim Şirketi tarafından işletilen vadeli işlem ve opsiyon piyasasında işlem gören sözleşmeler ile nihaî tüketicilerle yapılan ikili anlaşmalar kapsam dışı tutulmuştur.
Dahili Bilgi Platformu
Yönetmelik kapsamında Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. ("EPİAŞ"), enerji piyasaları ve çevresel piyasalarda dâhilî bilgilerin kamuya açıklanması, piyasa katılımcılarının piyasa faaliyetlerini fırsat eşitliği çerçevesinde yürütebilmesi ve piyasa katılımcıları arasındaki bilgi asimetrisinin önlenmesi için "Dahili Bilgi Platformu" adı altında bir merkezi veri platformu işletme yükümlü kılınmıştır. Dahili bilgi niteliğindeki veriler, piyasa katılımcılarına ait tesislerin planlı ya da plansız olarak elverişli olmaması da dâhil olmak üzere; üretim, depolama, tüketim ve iletim kapasitesi ve kullanımı ile ilgili bilgileri ve basiretli bir piyasa katılımcısının enerji ve çevre ürünlerine yönelik işlem ya da teklif kararında etkili olabilecek diğer bilgileri de kapsamaktadır.
Dahili Bilgi Platformu'nda yayımlanacak asgari veriler ile bunların yayımlanma biçimi ve zamanlaması Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu ("Kurul") kararıyla belirlenecektir. Bu platformda veri güvenliğinin sağlanmasına dair tedbirler EPİAŞ tarafından alınacaktır. Piyasa Katılımcıları bu platformda yayımlanacak bilgiler için gerekli teknik altyapı ve erişim gerekliliklerini sağlamakla yükümlü olup platformda işlem yapmaya yetkili kişileri EPİAŞ tarafına bildirecektir.
Şeffaflık Platformu
Yönetmelik uyarınca, EPİAŞ "Şeffaflık Platformu" adı altında, enerji piyasaları ve çevresel piyasalarda dâhilî bilgi niteliğindeki veriler haricindeki fiyat, hacim ve benzeri genel piyasa verilerini yayımlamak üzere merkezi bir veri platformu işletmekle yükümlü tutulmuştur. Dahili Bilgi Platformu'nda olduğu gibi yayımlanacak veriler ile bunların yayımlanma biçimi ve zamanlaması Kurul kararıyla belirlenecektir. Ancak 7552 sayılı İklim Kanunu'nun 10. maddesinin ikinci fıkrası hükmü saklı tutulmuştur. İlgili hüküm uyarınca, piyasa şeffaflığını sağlamak amacıyla ücretsiz tahsisat verileri, doğrulanmış yıllık sera gazıemisyondeğerleri ve tesislerin tahsisat teslimat yükümlülüklerine ilişkin bilgiler Karbon Piyasası Kurulu kararı doğrultusunda kamuoyu ile paylaşılabileceği düzenlenmiştir.
Yönetmelik kapsamında, Şeffaflık Platformu'nda yayımlanacak veriler, veri sahibi kuruluşlardan EPİAŞ tarafından istenecektir. EPİAŞ, Piyasa katılımcısı olmayan ilgili kurum ve kuruluşlardan veri temin etmek için ayrıca protokol imzalamaya yetkilidir. Platformda ticari sır niteliğindeki veriler ile Piyasa Katılımcılarının kimliğini doğrudan ortaya çıkaran münferit bilgiler yayımlanamayacaktır. Ancak katılımcı kimliğini kaçınılmaz olarak ifşa etse dahi piyasanın geneli açısından önem taşıyan veriler bu kuralın istisnası olacaktır. Platformda veri güvenliğinin sağlanması için gerekli tedbirler yine EPİAŞ tarafından alınacaktır. Yönetmelik ile, EPİAŞ'a, platformda yayımlanacak verilere dair ilâve hizmetler için ücret talep edebilme hakkı tanınmıştır.
Dâhilî Bilgilerin Açıklama Yükümlülüğü, İhlali ve Suistimali
Piyasa Katılımcıları, Kurulca belirlenen dahili bilgileri ve bu nitelikteki verileri eksiksiz, doğru ve belirtilen formatta Dahili Bilgi Platformu'nda gecikmeksizin açıklamakla yükümlüdür. Veriler ile ilgili sonradan gerçekleşen değişiklikler de platformda gecikme olmadan açıklanmalıdır. Belirtmek gerekir ki Piyasa Katılımcılarının (varsa) Sermaye Piyasası Kanunu kapsamındaki kamuyu aydınlatma yükümlülüğü saklıdır.
Piyasa katılımcısı, kendi meşru menfaatlerinin zedelenmemesi adına bazı koşullarda dahili bilgilerin kamuya açıklanmasını geciktirebilir. Bu koşullar; gecikmenin kamuyu yanıltma olasılığının olmaması, piyasa katılımcısının söz konusu bilgilerin gizliliğini sağlanması ve söz konusu bilgilere dayalı olarak enerji ve çevre ürünlerinin alım-satımına ilişkin kararlar verilmemesidir. Belirtmek gerekir ki bu koşulların tamamı sağlanmalıdır. Yönetmelik uyarınca piyasa katılımcılarının gecikme gerekçelerini EPİAŞ'a elektronik ortamdan derhal bildirilmeleri gerekmektedir. EPİAŞ, gecikme gerekçelerinin kendisine bildirilmesi sonrasında bu gerekçeleri ivedilikle Kurum'a raporlamakla ve kendisine bildirilen bilgilerin gizliliğini sağlamak üzere gerekli tedbirlerialmakla yükümlüdür. Gecikme sebeplerinin ortadan kalkması halinde, piyasa katılımcısı söz konusu dahili bilgileri usule uygun olarak kamuya açıklamakla ve açıklamada gecikme ve temelindeki bilgileri bildirmekle yükümlüdür. Ancak açıklanması geciktirilen dahili bilgiye konu olan olayın gerçekleşmemesi durumunda açıklama yapılmayabilir.
Kurum, yukarıda belirtilen geciktirme sebeplerini incelemeye ve gerekçeleri uygun bulmaması halinde piyasa katılımcısına yaptırımlar tesis etmeye yetkilidir. Dahili bilgilerin açıklanması yükümlülüğünün ihlâl edilmesi durumunda EPİAŞ, söz konusu ihlâlin ayrıntılarını içeren bir rapor düzenleyerek ivedilikle Kurum'a sunmakla yükümlüdür.
Yönetmelik, dahili bilgilerin suistimal edilmesi halini de düzenlemiştir. Dahili bilgiye sahip kişilerin bilgiyi kullanarak doğrudan veya dolaylı olarak, kendileri veya üçüncü bir taraf hesabına; teklif vermek veya işlem yapmak, mevcut bir teklifi veya işlemi değiştirmek ya da iptal etmek, teklifler arasında bağ kurmak yoluyla veya başka bir suretle bir enerji veya çevre ürününü edinmeleri ya da elden çıkarmaları ve bu fiillere yönelik girişimde bulunmaları, bu bilgileri; olması gerektiğinden farklı olarak, başka herhangi bir kişiye ifşa etmeleri ve dahili bilgiye istinaden enerji veya çevre ile ilgili edinim ya da elden çıkarma işlemlerine yönelik olarak başka bir kişiye tavsiye veya yönlendirmede bulunmaları dahili bilginin suistimal edilmesi olarak tanımlanmıştır. Bu doğrultuda, dahili bilgi suistimali yükümlülüklerinin muhatabı, dahili bilgiye sahip olan piyasa katılımcısının yöneticileri, piyasa katılımcısının pay sahipleri, işin veya mesleğin icrası ya da bir görevin ifası kapsamında bu bilgiye sahip olan kişiler,bu tarz bir bilgiyi suç teşkil eden bir yolla edinen kişiler ve sahip olduğu bilginin dahili bilgi olduğunu bilen veya bilmesi gereken kişilerdir. Suistimalin bir tüzel kişilik tarafından gerçekleştirilmesi halinde tüzel kişi adına işlem yapma kararına dahil olan gerçek kişiler hakkında da yaptırımuygulanacaktır.
PiyasaManipülasyonu
Yönetmelik'te piyasa manipülasyonu da açıkça tanımlanmıştır. Enerji ve çevre ürünleri ile ilgili olarak; ürünlerin arzı, talebi veya fiyatıyla ilgili yanlış veya yanıltıcı işaretler veren ya da verebilecek şekilde; haklı bir gerekçeye ve kabul gören piyasa uygulamalarına dayanmadığı sürece, tek başına ve diğer kişilerle işbirliği içinde, bu ürünlerin fiyatlarını yapay bir seviyeye taşıyan veya taşıyabilecek şekilde; tertip kurmak suretiyle veya aldatıcı ya da hileli diğer bir yolla bu ürünlerin arzı, talebi veya fiyatıyla ilgili yanlış veya yanıltıcı işaretler veren veya verebilecek şekilde; piyasanın veya kurallarınınsuistimaledilmesi suretiyle piyasanın ya da piyasa katılımcılarının zararına olacak şekilde teklifvermek, işlem yapmak, mevcut bir teklifi veya işlemi değiştirmek ya da iptal etmek veya teklifler arasında bağ kurmak veya başka herhangi bir davranışta bulunmak ve bu fiillere yönelik girişimlerde bulunmak piyasa manipülasyonu olarak tanımlanmıştır.
İnternet dâhil olmak üzere medya ya da başka bir yol aracılığı ile enerji veya çevre ürünlerinin arzı, talebi veya fiyatıyla ilgili olarak yanlış veya yanıltıcı işaretler veren veya vermesi muhtemel olan bilgileri yaymak ve buna yönelik girişimlerde bulunmak da piyasamanipülasyonusayılır. Fiilin işlenmiş sayılabilmesi için, bilgiyi yayan kişi, bilginin yanlış veya yanıltıcı olduğunu bilen veya bilmesi gereken bir kişi olmalıdır. Piyasa manipülasyonunun bir tüzel kişilik tarafından gerçekleştirilmesi halinde tüzel kişi adına işlem yapma kararına dahil olan gerçek kişiler hakkında da yaptırımuygulanacaktır.
Piyasa Katılımcılarının Sorumlulukları
Yönetmelik ile piyasa katılımcılarının sorumlulukları da ayrı bir başlık altında düzenlenmiştir. Piyasa katılımcıları, dahili bilgileri tespit etmek, işlemek, korumak ve zamanında Dahili Bilgi Platformu'nda açıklamak; platformda işlem yapmaya yetkili kişileri EPİAŞ'a bildirmek; piyasa bozucu davranışlara ilişkin şüphe veya bilgileri derhal Kurum ve ilgili piyasa işletmecisine iletmek; talep edilen bilgi ve belgeleri eksiksiz ve doğru olarak sunmak; piyasa gözetim faaliyetleri kapsamında gerekli belgeleri sağlamak ve piyasa bozucu davranışları önlemek için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
Piyasa ve Sistem İşletmecilerinin Sorumlulukları
Yönetmelik ile, piyasa katılımcılarının sorumluluklarının yanı sıra piyasa ve sistem işletmecilerinin sorumlulukları da düzenlenmiştir. Her piyasa işletmecisi, işlettiği piyasalarda işlemlerin güvenilir, şeffaf, etkin, adil ve rekabetçi şekilde gerçekleşmesini sağlamak, Yönetmelik hükümlerine aykırı teklif ve işlemleri tespit etmek amacıyla piyasa gözetim birimi kurmak, yeterli personel istihdam etmek ve kendi gözetim sistemini oluşturmakla yükümlüdür. Piyasa işletmecileri, gözetim faaliyetleri kapsamında doğrudan ilgili piyasa katılımcılarından bilgi ve belge talep edebilir ve elde edilen sonuçlar ile şüpheli durumları gecikmeksizin Kurum'a bildirmekle yükümlüdür. Her sistem işletmecisi, piyasa işletmecilerinin gözetim görevini yerine getirebilmesi için gerekli verileri sağlamak; piyasa ve sistem işletmecileri ise Kurum'un gözetim ve denetim faaliyetleri için gerekli bilgileri sürekli ve gerçek zamanlı olarak erişime açmak ve altyapıyı kurmakla sorumludur.
Gözetim ve Denetim
Yönetmelik ile, Kurum'un, gözetim ve denetim görevlerini re'sen, ihbar veya şikâyet üzerine yerine getireceği ve ihbar veya şikâyet incelemelerinde başvuru sahibinin kimliğinin gizli tutulacağı düzenlenmiştir. Ayrıca bu kapsamda, Kurum'un piyasa katılımcılarından ve ilgili gerçek veya tüzel kişilerden her türlü bilgi ve belgeyi talep edebileceği, elektronik sistemleri inceleyebileceği, erişim sağlayabileceği, örnek alabileceği, işlem ve hesapları denetleyebileceği, yazılı ve sözlü bilgi alabileceği, gerekli tutanakları düzenleyebileceği ve gerektiğinde yerinde inceleme yapmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
İdari Yaptırımlar
Yönetmelik'in 13. maddesinin ilk fıkrasında 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 16.maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca dahili bilgilerin açıklanması yükümlülüğünü ihlal eden piyasa katılımcısına, piyasamanipülasyonufiilini işleyen gerçek kişiye ve dahili bilgisuistimalifiilini işleyen, gerçek kişiye 2.509.800 Türk lirasına kadar; dahili bilgisuistimalifiilini işleyen piyasa katılımcısına ve piyasamanipülasyonufiilini işleyen piyasa katılımcısına 25.098.000 Türk lirasına kadar idari para cezası uygulanacağı hükmü düzenlenmiştir. İlk fıkra kapsamında aykırı fiilin işlenmesi suretiyle bir menfaat temin edilmesi veya zarara sebebiyet verilmesi hâlinde verilecek idarî para cezasının tutarı, bu menfaat veya zararın iki katından az olmayacaktır. İhlal edici fiilin girişim aşamasında kalması durumunda idari yaptırımların düzenlendiği ilk fıkra hükümlerinde belirtilen tutarların yarısına kadaridari para cezası uygulanacaktır. Belirli bir tutara kadar uygulanacak olan idari para cezaları belirlenirken ihlalin ağırlığı ve süresi, kusurun derecesi, ihlalin piyasaya ve piyasa fiyatlarına etkisi, tekerrürün varlığı, failin ihlal tarihinden önceki takvim yılında ilgili piyasada elde ettiği net satışhasılatı ve ihlal konusu fiille ilgili gerçeğin ortaya çıkarılması için Kurum'la gösterilen iş birliği hususları dikkate alınacaktır.
Tedbirler
Yönetmelik ile, "Tedbirler" başlığı altında, piyasa bozucu davranışlarda bulunulduğunun tespit edilmesi veya bunlara yönelik kuvvetli şüphelerinin bulunması hâlinde Kurul'un ve acele hallerde ilgili piyasa işletmecisinin ilgililer hakkında alabileceği tedbirler sayılmıştır. Bu tedbirler ilave teminat talep etme, ilgili piyasadaki işlemlerinden doğan alacaklarına bloke koyma, ilgili teklifi veya işlemi askıya alma ya da iptal etme ve ilgili piyasaların bir kısmında veya tamamında geçici olarak işlem yapma yasağı getirme dâhilpiyasaların etkin ve sağlıklı işleyişiniteminengerekli her türlü tedbirdir. Bu tedbirler ihlâlin muhtemel olumsuz etkilerini önleme ve sınırlandırma amacına yönelik olup bu amacı gerçekleştirecek nitelikte olanlarla sınırlı tutulacaktır. Piyasa işletmecileri tarafından uygulanan tedbir işlemi derhâl Kurul onayına sunulur. Kurul, onayına sunulan söz konusu tedbirlerin devamına, değiştirilmesine veya kaldırılmasına karar vermeye ya da başkaca tedbirler almaya yetkilidir.
Sonuç
Yönetmelik ile getirilen şeffaflık mekanizmaları, dahili bilginin açıklanmasına ilişkin yükümlülükler, piyasa manipülasyonu ve suistimaline yönelik yaptırım rejimi ile gözetim ve denetim yetkilerinin kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, enerji ve çevresel piyasalarda daha sıkı düzenlenmiş ve veri temelli bir piyasa yapısına geçiş hedeflendiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede; vadeli elektrik piyasası, gün öncesi piyasası, gün içi piyasası, dengeleme güç piyasası, yan hizmetler piyasası, vadeli doğal gaz piyasası, spot doğal gaz piyasası, emisyon ticaret sistemi piyasası ve organize yenilenebilir enerji kaynak garanti piyasası ile bu piyasalarda toptan satış amacıyla gerçekleştirilen ikili anlaşmalar kapsamında faaliyet gösteren piyasa katılımcılarının, Yönetmelik'te öngörülen yükümlülüklere uyum sağlamaları kritik önem taşımaktadır.
Özellikle dahili bilginin yönetimi, zamanında ve doğru açıklama süreçlerinin kurulması, piyasa bozucu davranış risklerinin önlenmesine yönelik iç kontrol mekanizmalarının güçlendirilmesi ve yönetsel sorumlulukların yeniden değerlendirilmesi, piyasa katılımcıları bakımından öncelikli uyum başlıkları olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda Yönetmelik'in, enerji ticaretinde şeffaflık ve hesap verebilirliği artırarak piyasa güvenini güçlendirmesi; buna karşılık uyum yükümlülükleri ve yaptırım riskleri bakımından şirketler üzerinde daha yüksek bir regülasyon baskısı oluşturması beklenmektedir.
Sonuç olarak söz konusu düzenleme, Türkiye'de enerji ve çevresel piyasalarda piyasa bütünlüğünü güçlendiren yeni bir dönemin başlangıcını işaret etmekte olup, piyasa aktörlerinin hukuki ve operasyonel uyum süreçlerini bütüncül bir perspektifle yeniden yapılandırmalarını gerektirmektedir.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.
